Tek-A’lı aktinit çekirdeklerinde GDR bölgesine ait enerji ağırlıklı foto-nükleer toplam tesir kesitleri ve dipol polarizebilitesinin yapay zeka yöntemleriyle tahmin edilmesi; sonuçların mikroskobik TGI-QPNM hesaplamalarıyla karşılaştırılması amaçlanmıştır.
Araştırma Çerçevesi
Projede aktinit bölgesindeki tek-A’lı 225–229Ac, 229–235Th, 233–239U, 233–239Np, 239–245Pu ve 241,243Am çekirdeklerinin Dev Dipol Rezonans (GDR) bölgesine ait enerji ağırlıklı toplam tesir kesitleri (σ-2, σ-1 ve σ0) ile dipol polarizebilite (αD) değerlerinin yapay zeka yöntemleri kullanılarak tahmin edilmesi ele alınmıştır. Yapay Sinir Ağları (YSA) ve Adaptif Ağ Tabanlı Bulanık Mantık Çıkarım Sistemi (ANFIS) modellerinin kurulabilmesi için 219 farklı çekirdeğe ait 418 veriden oluşan geniş bir veri seti kullanılmıştır.
Model girişleri olarak kütle numarası (A), atom numarası (Z), nötron sayısı (N), nötron-proton oranı (N/Z), izospin simetri etkisi (δ=(N-Z)/A), bölünme olasılığını temsil eden Z2/A ve kuadrupol deformasyon parametresi (β2) seçilmiştir. Böylece çekirdek yapısına ait temel niceliklerin foto-nükleer toplam kuralları ve dipol polarizebilite üzerindeki birlikte etkisi veri odaklı olarak modellenmiştir.
Yapay zeka tahminlerinin kuramsal fizik çerçevesinde sınanabilmesi için proje kapsamındaki çekirdeklerin ilgili foto-nükleer nicelikleri Öteleme ve Galileo Değişmez Kuaziparçacık Fonon Nükleer Model (TGI-QPNM) ile de hesaplanmış; YSA ve ANFIS sonuçları mikroskobik model hesapları ve mevcut deneysel bilgilerle karşılaştırılmıştır.
Bilimsel Yaklaşım
219 farklı çekirdeğe ait 418 veriden oluşturulan veri seti kullanılarak YSA ve ANFIS modelleri kurulmuş; A, Z, N, N/Z, δ, Z2/A ve β2 parametreleri giriş değişkenleri olarak tanımlanmıştır. Eğitilen modellerle aktinit bölgesindeki hedef tek-A’lı çekirdeklerin enerji ağırlıklı foto-nükleer toplam tesir kesitleri ve dipol polarizebiliteleri tahmin edilmiştir. Aynı nicelikler TGI-QPNM ile mikroskobik olarak hesaplanmış; yapay zeka sonuçları kuramsal ve deneysel verilerle karşılaştırılmıştır.
Proje Ekibi
Akademik Yetiştirme
Danışman: Prof. Dr. Emre TABAR
“Tek-A'lı 169–189Re çekirdeklerinde Dev Dipol Rezonans'a (GDR) ait karakteristik özelliklerin mikroskobik hesabı ve yapay zekâ ile tahmini”Bilimsel Çıktılar
E Kemah, H Yakut, E Tabar, G Hoşgör · Physica Scripta, 99(10), 106008, 2024
E Kemah, H Yakut, E Tabar, G Hoşgör, A Özçetin · European Physical Journal Plus, 139, 693, 2024
E Kemah, A Özçetin, H Yakut, E Tabar · International Nuclear Sciences and Technologies Conference (INSTEC-2024) · 5–7 Eylül 2024 · İzmir/Türkiye
E Kemah, A Özçetin, H Yakut, E Tabar · Cumhuriyet 11th International Conference on Applied Sciences · 23 Nisan 2024 · Ankara/Türkiye
E Kemah, H Yakut, A Özçetin, O Korkmaz · Turkish Physical Society 40th International Physics Congress · 2–5 Eylül 2024 · Bodrum/Türkiye
