TÜBİTAK 1001 Projesi

TÜBİTAK 1001 Projesi

Tek-Tek Kütle Numaralı Deforme Çekirdeklerin Taban Durum Manyetik Momentlerinin Mikroskopik Hesabı için Yeni bir Teorik Yaklaşım Geliştirilmesi

Tek-tek kütle numaralı deforme çekirdeklerin taban durum manyetik momentlerini mikroskobik düzeyde açıklayacak, spin-spin ve nötron-proton etkileşmelerini, parçacık-kor çiftlenimlerini ve spin polarizasyonunu öz-uyumlu biçimde içeren yeni bir Doubly-Odd QPNM yaklaşımının geliştirilmesi amaçlanmaktadır.

DurumDevam Ediyor2024–2026
ProgramTÜBİTAK 1001Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Projelerini Destekleme Programı
Süre24 Ay
Destek1.000.000 ₺5 lisansüstü bursiyeri

Araştırma Çerçevesi

Projenin Özeti

Tek-tek kütle numaralı deforme çekirdekler, çiftlenmemiş bir nötron ile bir protonun yanı sıra kolektif kor hareketlerini de içeren karmaşık yapıları nedeniyle nükleer yapı fiziğinin en güç problemlerinden birini oluşturmaktadır. Nadir toprak ve aktinit bölgelerinde çok sayıda tek-tek deforme çekirdeğin taban durum manyetik momenti deneysel olarak bilinmesine karşın, mevcut teorik yaklaşımlar sınırlı sayıda çekirdeğe uygulanmış; spin-spin artık etkileşmeleri, tek nötron–tek proton etkileşmesi, parçacık-kor çiftlenimleri ve konfigürasyon karışımları çoğunlukla birlikte ele alınmamıştır.

Proje kapsamında, bu eksikleri gidermek üzere Kuaziparçacık Fonon Nükleer Model (QPNM) bazında yeni ve kompakt bir mikroskobik teori olan Doubly-Odd QPNM formüle edilecek ve elde edilen analitik ifadeler FORTRAN dilinde Dodd_QPNM.for koduna aktarılacaktır. Modelde spin-spin artık etkileşmeleri, tek kalan nötron ile proton arasındaki etkileşimler ve tek kalan nükleonların çift-çift kor fononlarıyla çiftlenimleri birlikte ele alınarak spin polarizasyon faktörünün ve kolektif jiromanyetik faktörlerin seçimindeki keyfiliğin azaltılması hedeflenmektedir.

Geliştirilen teori nadir toprak ve aktinit bölgelerindeki geniş bir tek-tek deforme çekirdek grubuna uygulanacak; deneysel manyetik moment verisi bulunan çekirdeklerde teori–deney karşılaştırmaları yapılacak, henüz ölçülmemiş çekirdekler için ilk teorik tahminler üretilecek ve manyetik momentlerin deformasyon, taban durum konfigürasyonu ve spin-spin etkileşmeleriyle ilişkili olası sistematik davranışları araştırılacaktır.

Bilimsel Yaklaşım

Amaç ve yöntem

Tek-tek deforme çekirdeklerde Gallagher–Moszkowski çiftlenmesini ve enerji yarılmasını gösteren şematik görsel
Tek-tek deforme çekirdeklerde çiftlenmemiş proton ve nötronun açısal momentumlarının farklı yönelimleri iki farklı K kuplaj durumuna yol açar. Bu iki durum arasındaki enerji ayrımı Gallagher–Moszkowski yarılması olarak tanımlanır ve tek-tek çekirdeklerin düşük enerjili yapısının anlaşılmasında temel bir rol oynar.
01 · Amaç

Projenin Amacı

  • Spin-spin artık etkileşmelerini, tek nötron–tek proton etkileşmesini ve parçacık–kor çiftlenimlerini birlikte içeren Doubly-Odd QPNM yaklaşımını geliştirmek.
  • Tek-tek deforme çekirdeklerin taban durum manyetik momentlerini öz-uyumlu biçimde hesaplamak; deneysel verilerle karşılaştırmak ve ölçülmemiş çekirdekler için tahminler üretmek.
02 · Yöntem

Yöntem

Doubly-Odd QPNM hamiltoniyeni ve dalga fonksiyonları formüle edilerek spin-spin, nötron–proton ve kuaziparçacık–kor fononu etkileşmeleri hesaba katılacaktır. Manyetik moment ve spin polarizasyonu için türetilen ifadeler Dodd_QPNM.for koduna aktarılacak; kod 158–164Tm ve 228–230Pa çekirdeklerinde test edilecektir. Ardından teori–deney karşılaştırmaları yapılarak ölçülmemiş çekirdekler için tahminler ve bölgesel sistematikler elde edilecektir.

Nükleer Yapı Tek-Tek Deforme Çekirdekler Manyetik Moment Doubly-Odd QPNM Spin Polarizasyonu

Proje Ekibi

Araştırma ekibi

Prof. Dr. Emre Tabar
Proje Yürütücüsü

Prof. Dr. Emre TABAR

Prof. Dr. Hakan Yakut
Danışman

Prof. Dr. Hakan YAKUT

Dr. Gamze Hoşgör
Araştırmacı

Dr. Gamze HOŞGÖR

Dr. Elif Kemah
Araştırmacı

Dr. Elif KEMAH

Bursiyerler
  • Ayşenur ÖZÇETİNYüksek Lisans Bursiyeri
  • Kader AKKAYAYüksek Lisans Bursiyeri
  • Zülal GÖKMENYüksek Lisans Bursiyeri
  • Tuğçe Ayşegül ÇELEBİDoktora Bursiyeri
  • Tuana GELDoktora Bursiyeri

Akademik Yetiştirme

Projeden üretilen tezler

Yüksek Lisans Tezi Devam Ediyor

Elif AYHAN

Danışman: Prof. Dr. Emre TABAR

“Tek-Tek Kütleli Deforme 156–180Lu Çekirdeklerinin Taban Durum Manyetik Momentlerinin Mikroskopik Hesabı”

Bilimsel Çıktılar

Bildiriler

Proje çıktıları

1 bildiri
Bildiri

Ground-State Magnetic Moments of the Odd-Odd 140,142,144Pr Isotopes

T A Çelebi, E Tabar, G Hoşgör, E Kemah · Turkish Physical Society 42nd International Physics Congress, August 31 – September 4, 2026, Bodrum/Türkiye